Portret - Vrijselhof in Kontich: "​Niets gaat hier verloren"

09.11.2017
Vrijselhof1 © Marco Mertens

Op het Vrijselhof in Kontich is het een hele tijd erg stil geweest, maar sinds april dit jaar is dat anders. Het meest opvallend zijn de dertig scharrelvarkens en een tuin met een heleboel ongewone groenten. Een klein begin, maar de ambitie – een afvalvrije boerderij volgens de principes van de permacultuur – is groot.


Dit artikel verscheen in Nest Magazine, een maandblad dat regelmatig biologische boerderijen in beeld brengt. Met dank aan de redactie dat wij dit artikel mogen overnemen.

Wat je opvalt als je op het Vrijselhof in Kontich aankomt: een moestuin met zwarte kunststof roofvogels die aan lange stokken zwaaien in de wind, een woonhuis waaruit hamerslagen en het zingen van een cirkelzaag opklinken, een aantal stallen waarvan er een dient voor de bijna dertig varkens die de grond omwoelen, achteraan in een open schuur een grote camper waarin Joe Dieryck en echtgenote Christie wonen. Hij is Belg, zij Amerikaanse. Allebei hadden ze een flink stuk van de wereld gezien voor ze elkaar in Buenos Aires tegenkwamen. En ze delen een grote belangstelling voor biologische, duurzame voedselproductie.

Patagonië of Kontich?

Ze zochten het eerst in verre streken. Maar toen wees een vriend erop dat het misschien niet zo’n goed idee was om hun producten in pakweg Patagonië duurzaam te telen, en ze dan per vliegtuig naar de verbruikers te brengen. Waarom niet in België blijven en hier via de korte keten verkopen, rechtstreeks aan de consument? “We hadden ons concept uitgewerkt en gingen dus op zoek naar grond, ” vertelt Joe, “maar we hadden wel vooraf een paar voorwaarden. Zo moest het een aaneengesloten perceel zijn, en mocht het niet verpacht zijn aan een andere boer. We wilden niet andermans broodwinning afnemen.” Uiteindelijk vonden ze een oude boerderij in Kontich, waarop de vorige bewoner melkkoeien had gehouden. Het perceel is voor de helft begrensd door een bos dat door JNM Antwerpen wordt beheerd en bestaat uit één stuk. “Aan een zijde ligt wel een maïsveld. Daar zullen we met toestemming van de gemeente een aarden wal mogen opwerpen. In totaal hebben we 9 hectare, wat in België erg groot is voor een permacultuurproject.”

Het varkensexperiment

Essentieel voor de aanpak is de kwaliteit van de bodem. “De grond bleek geen residu’s te bevatten, een onverwachte meevaller die de omschakeling naar een erkenning als biobedrijf versnelde.” Maar de bodemverdichting die voorkomt op elk klassiek bedrijf en hier zo’n 80 centimeter diep ging, moest wél worden aangepakt, en dat doe je niet door er met een ploeg doorheen te gaan. Daarvoor zetten Joe en Christie een origineel experiment op: ze kochten dertig varkens die de begroeiing zouden weggrazen en de bodem grondig zouden omwoelen.

Het experiment werd een succes én een mislukking. “De varkens hebben de bodem tot 40 cm diep omgewoeld en zelfs oude rommel uit de grond naar boven gehaald. Ze deden hun werk grondiger, maar wel veel trager dan verwacht.” Ook een succes was de manier waarop de dieren zijn verkocht: mensen bleken bereid vooraf te investeren in een vleespakket. Maar op één vlak liep het fout: “Het was de bedoeling dat de dieren ver van hun stal het veld op zouden gaan. Maar ze bleken erg zongevoelig en kregen op zonnige dagen een rode huid. We moesten ze soms binnen houden.” Uiteindelijk zal een combinatie van machinaal frezen en diepwoelen worden toegepast.

Lekker gevarieerd

Intussen is vooral Christie bezig met het kweken van groentesoorten uit zaden die gegarandeerd vrij zijn van genetische manipulatie. Je vindt er bijvoorbeeld nog in kleine Amerikaanse dorpjes, waar grootmoeders ze doorgaven aan hun kleindochters. Ze worden vandaag vermeerderd en wereldwijd verspreid door een gespecialiseerd bedrijf. Natuurlijk gaat het vaak niet om de klassieke groenten, maar dat is wat Joe en Christie nu net willen.

“In biowinkels vind je dikwijls hetzelfde, wij zijn net geïnteresseerd in een heel gevarieerd dieet”, zegt Christie. Als we samen door de tuin gaan, zien we vijf soorten radijzen, sorghum, heerlijke Mexicaanse tomatillo’s, okra, zelfs kikkererwten, bijzondere tomatensoorten, eetbare bloemen en nog veel meer. Bemesting gebeurt met compostthee die Christie maakt.

Ambitieus? Dit is nog maar het begin van een groot masterplan. “We hebben vrij veel grond, zelfs genoeg om granen te telen. Ons doel is om al het voedsel voor 300 gezinnen te produceren, behalve melk. Ook paddenstoelen, bijvoorbeeld, en eieren. We gaan zelfs een vijver aanleggen om vis te kweken. Het onverkoopbare deel van onze oogst zal dienen om maden te kweken, die dienen als visvoeder. Met de delen van de vis die niet worden gegeten kweken we rivierkreeftjes. Zo is de cirkel rond, er is geen afval. Het is tussen haakjes helemaal niet onze bedoeling om hier rijk van te worden. Bioproducten zijn vandaag nog vooral weggelegd voor mensen die het zich kunnen permitteren. Wij willen onze prijzen zo bepalen dat ze binnen ieders bereik liggen.”

Beton van hennep

Joe en Christie willen ook industriële hennep kweken. Die plant is goed voor de bodemstructuur, de vezel wordt gebruikt voor kleding, je kunt er olie van persen, en het houtachtige afval (de ‘scheven’) dient dan weer perfect als… bouwmateriaal. “Een Belgisch bedrijf maakt er hempcrete van, dat je kunt gebruiken als isolatie maar ook om buitenmuren mee te bouwen. Een beetje zoals de combinatie leem en stro, maar hennep is vlamvertragend, regelt het vocht in de muren en beschermt zelfs het hout waarmee het in contact komt.” Op dit moment experimenteren ze met dit nog weinig bekende materiaal in het woongedeelte van hun huis, maar als het lukt en ze krijgen de nodige vergunningen, wordt het hele gebouw ermee gerenoveerd.

Hoe kijkt hun omgeving naar dit project? “We voelen vooral veel nieuwsgierigheid en zelfs enthousiasme”, zegt Joe. “Overigens hebben we niets tegen de traditionele landbouw. Op dit ogenblik is die gewoon nodig om iedereen te kunnen voeden. Als jij graag melkkoeien kweekt, en je doet dat professioneel en met respect voor het welzijn van je dieren, dan is dat prima. Maar ik heb net nog een rapport van de Verenigde Naties gelezen dat zegt dat we, met onze huidige methoden, binnen 40 jaar wereldwijd onvoldoende vruchtbare gronden zullen hebben. Ik geloof dat onze weg een deel van de toekomst kan zijn.”

INFO: Vrijselhof, Groeningenlei 82, 2550 Kontich, www.vrijselhof.be, info@vrijselhof.be. Het project is na afspraak te bezoeken.

* * *

(c) Peter Vandeweerdt voor Nest

5 redenen om bio te kiezen

Lekker puur

Groenten uit volle grond, dieren die vrij naar buiten kunnen, brood dat de tijd krijgt om te rijzen. Biologische producten zijn puur en vol van smaak. Ze bekoren door hun kwaliteit en authenticiteit. Dat proef je!

Gezond genieten

Biologische producten zijn de vrucht van een zorgvuldig proces dat start bij een vruchtbare bodem of een gezond dier. Bij de verwerking van biovoeding zijn enkel een beperkt aantal natuurlijke additieven en toepassingen toegelaten. Zo leidt bio tot producten met een zuivere samenstelling en hoge voedingswaarde.

Goed voor het milieu

Met vruchtwisseling, natuurlijke bemesting en biologische bestrijding zorgt de bioboer voor een veerkrachtig ecosysteem dat ons allemaal ten goede komt: proper grondwater, bescherming tegen overstroming, tegengaan van klimaatverandering, natuurlijke beheersing van plagen… Bio gebruikt geen kunstmest, chemische pesticiden of ggo’s.

Vriendelijk voor dieren

Biologische dieren eten voedzaam biologisch voer en krijgen de tijd om te groeien in een ruime zonverlichte stal waar ze vrij naar buiten kunnen. Een biologische veeteler kiest zijn rassen zorgvuldig om het gebruik van geneesmiddelen maximaal te beperken. De dieren - en consumenten - varen er wel bij.

100% toekomst

Een agro-ecologische aanpak biedt ons de beste garantie om de wereld te voeden, zonder de draagkracht van de aarde te overschrijden. Wie bio kiest, streeft naar een toekomst met tevreden boeren, rijke oogsten en gezonde mensen. Vandaag en morgen, voor iedereen.